Hatay’ın doğusunda, medeniyetlerin izlerini taşıyan Amik Ovası’nın kalbinde yer alan Reyhanlı, tarih boyunca stratejik konumu ve verimli topraklarıyla dikkat çekmiştir. Günümüzde sınır ticareti, tarıma dayalı sanayisi ve zengin mutfak kültürüyle öne çıkan bu ilçe, Akdeniz ikliminin etkisi altındadır. Reyhanlı rehberi içeriğimizde, ilçenin köklü geçmişinden ekonomik yapısına kadar merak edilen tüm detayları bulabilirsiniz.
Reyhanlı Coğrafyası ve İklim Özellikleri
Reyhanlı ilçesi Akdeniz bölgesinde ve Hatay’ın doğusunda yer alır. Doğusunda ve güneyinde Suriye, batısında Hatay merkez ilçesi ve kuzeyinde Kumlu ilçesi bulunmaktadır. İlçenin yüzölçümü 367 km² olup, ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 147 metredir. Bölgede Akdeniz iklimi hakimdir. İlçeye bağlı 31 köy ve bir merkez belediyesi bulunmaktadır.
Yontma Taş Çağından Günümüze Reyhanlı Tarihi
Birçok uygarlığa ev sahipliği yapan Reyhanlı’nın tarihi İsa’dan önce Yontma Taş Çağı’na kadar uzanır. Binlerce senelik geçmişin tarihi henüz saptanamayan dönemlerinde Hurriler ve Mitanniler’in Hatay’da egemenliklerinin izleri tespit edilmiştir. İsa’dan önce 1595’te Halep’te yapılan bir barış antlaşması sonucunda Hatay bölgesi Murşil’in ölümüne kadar Hitit Devleti’nin egemenliğine girmiştir. Daha sonra bölge sırasıyla Asurlar, Persler, Büyük İskender ve MÖ 64 yılında da Roma İmparatorluğu hakimiyetine geçmiştir. Roma hakimiyeti döneminde, M.S. 14 yılları arasında Ağustos döneminde her dört yılda bir tekrar edilecek olan olimpiyat oyunları Hatay’da başlamıştır.
Türk Akınları ve Kalelerin Mücadelesi
Selçuklu-Bizans ilişkileri ve savaşları sürerken doğudan gelen Türk Akıncıları bölgeye girmiştir. Bölge halkı Türkler’i benimsemiş ve Hristiyan Bizans’a karşı Türk-Arap birliği bu dönemde defalarca gerçekleşmiştir. Selçuklu himayesinde akınların ve fetihlerin sürmesiyle, 1067 yılında Hanoğlu Harun adlı bir Karahanlı prensi Reyhanlı’daki Artah (Pınarbaşı) ve İmma (Yenişehir) kalelerini Bizanslılardan almıştır. Bu gelişme büyük yankılar uyandırmıştır. 12 Aralık 1084 tarihinde Antakya Süleyman Şah tarafından fethedilmiş, 1085 yılında da Reyhanlı Bizanslılardan alınmıştır. Reyhanlı’daki Artah ve İmma Kaleleri, stratejik önemleri nedeniyle tarih boyunca sık sık el değiştirmiştir.
Osmanlı Dönemi ve Reyhaniye’nin Kuruluşu
Bölge, 1268 ortalarından itibaren Memlüklüler’in kontrolüne geçmiş, 1378 tarihinde ise Dulkadiroğlu Beyliği Amik Ovası’nı ele geçirmiştir. Bölgedeki karışıklıklar bu dönemde de sürmüştür. Reyhanlı, 24 Ağustos 1516 tarihindeki Mercidabık Savaşı’ndan sonra Osmanlı’ların himayesine girmiştir. Büyük Reyhanlı Aşiretinin bulunduğu bölge aşiretleri ileri gelenleri, Konya’da toplanarak 1690 yılında Osmanlı Devleti’ne bağlılıklarını bildirmişlerdir. 1865 yılında Derviş ve Cevdet paşaların komutasında bölgeye gelen ıslah birliği, sonbaharda Amik Ovası’nın doğusunda Reyhaniye adıyla merkezi yerleşim birimini kurmuş ve Türkmen Boyları’nı mecburi iskana tabi tutmuştur.
İşgal Dönemi ve Amik Ovası’nda Direniş
30 Ekim 1918 günü Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasıyla Hatay’ın da içinde bulunduğu Osmanlı İmparatorluğu topraklarının işgaline başlanmıştır. 1919 yılının Eylül ayında Hatay’da Müdafaa-i Hukuk Örgütü kurulmuştur. Tayfur Sökmen, Dedebeyzade Hakkı ve Türkmenzade Ahmet, Yüzbaşı Asım Bey yönetiminde toplanarak işgalci Fransızlar’a karşı görev bölümü yapmışlardır. Bu süreçte Tayfur Sökmen, Amik Ovasındaki yerel direnişçilerin başına geçerek mücadeleye devam etmiştir.
Bağımsızlık Mücadelesi ve Türkiye’ye Katılım
20 Ekim 1921 tarihinde Hatay konusunda Türkiye ile Fransa arasında bir antlaşma imzalanmış ve Hatay’da özel bir yönetim kurulması kararlaştırılmıştır. 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Anlaşması’nın imzalanması ile Suriye ve Lübnan’daki Fransa manda hakimiyeti Milletler Cemiyeti’nce kabul edilmiştir. 9 Eylül 1936’da Fransa, Suriye’nin egemenliğini kabul ederken, Hatay Fransız işgaline karşı silahlı mücadeleye devam etmiştir. 20 Mayıs 1937 tarihinde Hatay, şimdiki Birleşmiş Milletler kararıyla uluslararası bir statüye kavuşmuştur. Bu dönemde bölge İskenderun Sancağı adıyla anılmaktaydı. 1938 yılında yapılan antlaşma gereğince asayişi sağlamak üzere 2500 er kişilik Türk ve Fransız askeri birlikleri Hatay’ya girmiştir.
Reyhanlı’nın İlçe Oluş Süreci
8 Temmuz 1938 günü Türk askeri Albay Şükrü Kanatlı komutasında Reyhanlı’ya girmiş ve ardından Kırıkhan’a dönmüştür. 2 Eylül 1938 günü Hatay Millet Meclisi ilk toplantısını yaparak devletin adını Hatay olarak kabul etmiş ve devletin başına Tayfur Sökmen getirilmiştir. 25 Ekim 1938 günü Kırıkhan’a bağlı bir nahiye olan Reyhaniye ilçe statüsü kazanmıştır. 23 Haziran 1939 tarihinde Ankara’da yapılan Hatay antlaşmasıyla Türk – Fransız görüşmeleri neticelenmiş ve Hatay Türkiye Cumhuriyeti’ne bırakılmıştır. 7 Temmuz 1939 tarihli ve TBMM’nin 3711 sayılı yasası ile Hatay il, Reyhaniye ise Reyhanlı adıyla ilçe olmuştur.
Reyhanlı’nın Göç Tarihi ve Kültürel Değerleri
Reyhanlı, eski tarihlerde “dinlenme yeri” anlamına gelen İrtah adıyla bilinen küçük bir kasaba konumundaydı. Genelde birkaç Arap aşiretinin yaşadığı bu yere, 16. yüzyıldan itibaren yoğunlukla Rey bölgesinden göçebe olarak gelen Türkmen aşiretleri yerleşmiştir. 1855 yılında ise kasabaya Rumeli’den Kafkas ve Kıbrıs göçmenleri getirilerek yerleştirilmiştir. İlçe, yetiştirdiği önemli isimlerle de tanınır. Türk edebiyatının önde gelen isimlerinden, ailesi Dimetoka göçmeni olan Cemil Meriç’in çocukluğu Reyhanlı’da geçmiştir. Ayrıca ünlü şarkıcı Gökhan Güney de Reyhanlılıdır. İlçe, farklı kültürlerin harmanlandığı oldukça zengin bir yemek kültürüne sahiptir.
Sınır Ticareti ve Tarıma Dayalı Reyhanlı Ekonomisi
Reyhanlı ekonomisi genel olarak tarıma ve tarıma dayalı sanayiye dayanmaktadır. Amik Gölü’nün 1972 yılında kurutulmasının tamamlanması ile birlikte pamuk ve buğday tarımı ilçedeki önemini artırmıştır. Ürün çeşitliliğinde pamuk ve hububat en büyük paya sahiptir. Tarımın yanı sıra ilçede büyükbaş hayvancılık, süt inekçiliği, koyun ve keçi besiciliği de yürütülmektedir. Sanayileşme de tarım kollarına paralel olarak gelişmiştir; çırçır ve prese fabrikaları ile iplik, un ve hidrofil pamuk fabrikaları ilçenin en önemli sanayi tesisleri arasında yer alır. Ayrıca ilçe sınırlarında yer alan Cilvegözü Sınır Kapısı, bölge için çok önemli bir gelir kaynağı oluşturmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Reyhanlı’nın eski adı nedir ve ne anlama gelir?
Reyhanlı, eski tarihlerde “dinlenme yeri” anlamına gelen İrtah adıyla anılmaktaydı. Daha sonraki dönemlerde ise Reyhaniye ismiyle anılmış ve en nihayetinde Reyhanlı adını almıştır.
Reyhanlı ne zaman Türkiye topraklarına katılmış ve ilçe olmuştur?
Reyhanlı, 8 Temmuz 1938’de Fransız işgalinden kurtarılmış ve Hatay’ın Türkiye Cumhuriyeti topraklarına katıldığı 1939 yılında çıkarılan yasa ile ilçe statüsü kazanmıştır.
Reyhanlı ekonomisinin temel gelir kaynakları nelerdir?
İlçede ekonomi tarıma, tarıma dayalı sanayiye ve sınır ticaretine dayanır. Özellikle pamuk ve hububat tarımı, hayvancılık, çırçır, iplik ve un fabrikaları ile Cilvegözü Sınır Kapısı önemli gelir kaynaklarıdır.
Reyhanlı’da hangi tarihi kaleler bulunmaktadır?
Reyhanlı’da stratejik önemleri nedeniyle tarih boyunca sık sık el değiştiren Artah (Pınarbaşı) ve İmma (Yenişehir) kaleleri bulunmaktadır.
Reyhanlı’da çocukluğu geçmiş olan ünlü Türk edebiyatçısı kimdir?
Türk edebiyatının önde gelen isimlerinden, ailesi Dimetoka göçmeni olan Cemil Meriç’in çocukluğu Reyhanlı’da geçmiştir.